Instytut Cervantesa w Krakowie zaprasza na wystawę „Arcydzieło Mauricio Amstera i Waltera Reutera”, poświęconą jednemu z najważniejszych dzieł graficznych XX wieku: „Elementarzowi antyfaszystowskiemu” z czasów hiszpańskiej wojny domowej. Jego współautorem był pochodzący z Polski Mauricio (Maurycy) Amster.
Hiszpańska wojna domowa (1936-1939) bywa czasem nazywana wojną graficzną. Jej wybuch zbiegł się z okresem wielkiego fermentu i innowacji na polu projektowania i grafiki, z czego korzystała hiszpańska Republika, broniąca się przed wojskowym zamachem stanu. Wśród twórców pracujących na rzecz hiszpańskiego państwa byli także graficy pochodzący z Polski, w tym Mauricio Amster.
Urodzony we Lwowie Amster (1907-1980) wziął udział w niezwykłym przedsięwzięciu, jakim było stworzenie – wspólnie z Walterem Reuterem – „Elementarza antyfaszystowskiego” [„Cartilla Escolar Antifascista”]. Sfinansowany przez rząd Republiki podręcznik miał na celu nauczanie żołnierzy czytania, ale nie było to jego jedyne zadanie. Łącząc wycyzelowane estetycznie obrazy z przejrzystym i funkcjonalnym układem graficznym, był też nośnikiem wartości reprezentowanych przez Republikę.
Wojenny podręcznik współtworzony przez Amstera stał się z biegiem czasu kluczowym punktem odniesienia w historii ilustracji i typografii. Pod pozorną prostotą kryła się rewolucja estetyczna: nowoczesny krój pisma, dynamiczna kompozycja i język wizualny, który czynił z nauki akt polityczny. Europeana (Europejska Biblioteka Cyfrowa) uznała elementarz stworzony przez Mauricio Amstera i Waltera Reutera za jedno z najwybitniejszych dzieł hiszpańskiej sztuki.
Po klęsce hiszpańskiej Republiki obaj twórcy byli zmuszeni do emigracji: Amster kontynuował swoją błyskotliwą karierę w Chile, poświęcając się projektowaniu książek, a Reuter osiadł w Meksyku, gdzie dokumentował historię społeczną kraju.
Na wystawie w Instytucie Cervantesa w Krakowie można zobaczyć grafiki z dwóch wydań „Elementarza antyfaszystowskiego” oraz fotografie, na podstawie których powstały. Ekspozycja została wzbogacona o plakaty oraz okładki książek i czasopism autorstwa Mauricio Amstera, w sumie 156 prac z lat 1931-1945.
Gośćmi wernisażu wystawy, który odbędzie się 29 czerwca o 18.00, będą kuratorzy wystawy, Michel Lefebvre Peña, Juan Manuel Bonet i Aku Estebaranz oraz dyrektor generalny Instytutu Cervantesa, Luis García Montero, którzy opowiedzą o wartości estetycznej, historycznej i pedagogicznej dzieła Mauricio Amstera i Waltera Reutera.
Muzeum KL Plaszow
ul. Kamieńskiego 26
30-524 Kraków
16-05-2026 - 30-09-2026
BEZPŁATNE
Lektura nieobecności – młodzi artyści z Cosinusa o pamięci zapisanej w przestrzeni
W plenerowej przestrzeni Muzeum KL Plaszow w Krakowie odbył się wernisaż wystawy „Pamięć/Zachor. Lektura pustych miejsc”, przygotowanej przez uczniów Liceów Sztuk Plastycznych CosinusYoung Art z Krakowa i Katowic. Wydarzenie zrealizowano w ramach festiwalu Pamięć/Zachor – inicjatywy poświęconej upamiętnieniu ofiar niemieckiego nazistowskiego obozu KL Plaszow. Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających do końca września.
Uroczystego otwarcia wystawy dokonały dyrektorka Muzeum KL Plaszow Monika Bednarek oraz autorka i koordynatorka projektu Justyna Zarzecka. Podczas inauguracji Monika Bednarek przybliżyła historię obozu KL Plaszow, podkreślając znaczenie pamięci oraz edukacji historycznej. Zwróciła również uwagę, że festiwal Pamięć/Zachor to wydarzenie, w ramach którego odczytywane są relacje byłych więźniów, nadając całości głęboki, osobisty wymiar.
- Wystawa „Pamięć/Zachor. Lektura pustych miejsc” jest pierwszą wystawą plenerową w miejscu, w którym rośnie budynek Muzeum KL Plaszow – główna siedziba muzeum, w którym za pół roku będzie wystawa stała. Zaczynamy jednak od wystawy przygotowanej przez szkoły CosinusYoung 15+ pod nadzorem Justyny Zarzeckiej. Ta ekspozycja stworzona przez młodzież nawiązuje do historii społeczności żydowskiej Krakowa i okolic oraz Katowic’ – tymi słowami Monika Bednarek podkreśliła wyjątkowe znaczenie ekspozycji.
Wystawa ma charakter plenerowy i została zlokalizowana na skrzyżowaniu ulic Abrahama i Swoszowickiej – w miejscu szczególnym, będącym jednocześnie przestrzenią pamięci i przyszłą siedzibą muzeum.
Projekt „Ślady niepamięci”, którego częścią jest wystawa, stanowi próbę artystycznej refleksji nad nieobecnością i zanikającymi śladami życia społeczności żydowskich w południowej Polsce. Młodzi artyści podjęli się zadania uchwycenia miejsc, które utraciły swoje pierwotne znaczenie – dawnych synagog, cmentarzy czy przestrzeni życia religijnego i społecznego.
- Chcemy w sposób edukacyjny i artystyczny wyrazić pustkę, zapomnienie, dewastację albo zmianę przeznaczenia miejsc, które związane były z kulturą żydowską – nie tylko religijną, ale także społeczną. Te miejsca korespondują z tym, co wydarzyło się na terenie byłego obozu, na którym się znajdujemy – mówiła Justyna Zarzecka, autorka i koordynatorka projektu.
W pracach uczniów miasto jawi się jako przestrzeń wielowarstwowa – palimpsest, w którym historia przenika współczesność. Fotografowane lokalizacje obejmują m.in. Krzeszowice, Chrzanów, Wieliczkę, Bochnię, Kalwarię Zebrzydowską, Myślenice i Andrychów. Dokumentują one zarówno materialne ślady przeszłości, jak i ich stopniowe zanikanie.
Projekt ma nie tylko wymiar artystyczny, ale również edukacyjny i społeczny. Uczestnicząca w nim młodzież podkreślała podczas wernisażu, że udział w przedsięwzięciu pozwolił im lepiej zrozumieć historię, rozwinąć wrażliwość oraz zmierzyć się z trudnym dziedzictwem przeszłości. Towarzyszyły im refleksje nad rolą pamięci oraz odpowiedzialnością za jej zachowanie.
W projekcie udział wzięło siedemnaścioro uczniów:
- Cosinus Young Kraków:
Lena Buczek, Klaudia Grudzień, Milena Jaros, Kamila Kochan, Oliwia Łabaj, Sandra Łukasiak, Luna Pelc, Amelia Pietras, Anna Zaleśny
- Cosinus Young Katowice:
Natalia Duda, Sebastian Górecki, Zuzanna Jasińska, Jan Kamiński, Liliana Kądziołka, Kamila Komar, Hanna Kozioł, Oliwia Lewandowska
Wystawa „Pamięć/Zachor. Lektura pustych miejsc” stanowi ważny głos młodego pokolenia w dyskusji o pamięci, tożsamości i odpowiedzialności za dziedzictwo kulturowe. Poprzez swoje prace uczniowie nie tylko dokumentują rzeczywistość, ale także stawiają pytania o to, jak współcześnie odczytywać ślady przeszłości i jakie znaczenie mają one dla przyszłych pokoleń.
Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się!” – podcienia budynku Fides,
ul. Totus Tuus 34, Kraków.
31-03-2026 - 31-08-2026
BEZPŁATNE
10:00
Wystawa składająca się z 20 plansz zaprezentowana zostanie w podcieniach budynku Fides na terenie Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się!”, 31 marca, o godz. 10:00.
Motywem przewodnim ekspozycji jest CZŁOWIEK. Na tle przepięknych fotografii Ojca Świętego na łonie przyrody, zacytowane zostaną myśli i refleksje Papieża na temat CZŁOWIEKA – jego godności, doczesnej misji i ostatecznego przeznaczenia. Wystawa będzie wspaniałą okazją do lepszego poznania dziedzictwa i nauczania św. Jana Pawła II.
Zaprezentowane na planszach wyjątkowe zdjęcia pochodzą m.in. z zasobów archiwum księdza kardynała Stanisława Dziwisza. Ekspozycję będzie można oglądać do końca sierpnia. Serdecznie zapraszamy!
Otwarcie wystawy: 31 marca 2026, godz. 10:00,
Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się!” – podcienia budynku Fides,
ul. Totus Tuus 34, Kraków.
